ระบบนิเวศหญ้าทะเล (Seagrass beds)

ระบบนิเวศหญ้าทะเล ประกอบด้วยกลุ่มของพืชดอกที่ปรับตัวเติบโตอยู่ได้ในทะเลและสามารถเจริญได้ดีในบริเวณน้ำตื้นที่มีแสงแดดส่องถึงลักษณะโครงสร้างของใบที่ซับซ้อนทำให้มีความเหมาะสมเป็นแหล่งที่อยู่อาศัย อนุบาลตัวอ่อนสัตว์น้ำตลอดจนเป็นแหล่งหากินของสัตว์ทะเลนานาชนิดรวมถึงสัตว์น้ำเศรษฐกิจ และยังมีส่วนช่วยในการปรับปรุงคุณภาพน้ำและป้องกันการพังทลายของหน้าดินได้เป็นอย่างดี นอกจากนั้นสามารถพบสัตว์ทะเลหายากและใกล้สูญพันธุ์อย่างเช่นเต่าทะเลบางชนิดและพะยูนได้ในพื้นที่หญ้าทะเลบางแห่งโดยสัตว์ทะเลทั้งสองชนิดนี้จะกินหญ้าทะเลเป็นอาหารโดยตรง 

“แหล่งหญ้าทะเล” ในประเทศไทยสามารถพบแพร่กระจายพันธุ์อย่างกว้างขวางในเขตน้ำตื้นชายฝั่งทะเลรวมถึงเกาะแก่งต่างๆ ทั้งในอ่าวไทยและทะเลอันดามัน ครอบคลุมพื้นที่ 19 จังหวัดชายฝั่ง ได้แก่จังหวัดชลบุรี ระยอง จันทบุรี ตราด เพชรบุรี ประจวบคีรีขันธ์ ชุมพร สุราษฎร์ธานีนครศรีธรรมราช พัทลุง สงขลา ปัตตานี นราธิวาส ระนอง พังงา ภูเก็ต กระบี่ ตรังและสตูล

ลักษณะทั่วไป และชนิดของหญ้าทะเลในประเทศไทย

“หญ้าทะเล” เป็นพืชดอกที่พัฒนากลับลงไปสู่ทะเลอยู่ในกลุ่มพื้ชใบเลี้ยงเดี่ยว แพร่กระจายพันธุ์อย่างกว้างขวางในเขตน้ำตื้นชายฝั่งทะเลทั่วโลกตั้งแต่เขตร้อนถึงเขตอบอุ่นโครงสร้างต้นของหญ้าทะเลสามารถสืบพันธุ์ได้ 2 วิธีคือการสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศและแบบอาศัยเพศโดยการสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศนั้นหญ้าทะเลจะแตกกิ่งก้านหรือยอดใหม่จากเหง้าหรือไรโซม (rhizome) ส่วนการสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศหญ้าทะเลจะผลิตดอกและมีการถ่ายละอองเกสรโดยใช้น้ำและคลื่นลมเป็นตัวพัดพาจากนั้นเมื่อมีการปฏิสนธิดอกตัวเมียจะพัฒนาเป็นผลซึ่งภายในมีเมล็ดที่ใช้ในการแพร่ขยายพันธุ์ต่อไปได้

หญ้าทะเลมีลักษณะโครงสร้างประกอบด้วย 3 ส่วน คือ

1. ราก (root) เป็นส่วนที่ใช้ในการดูดซึมสารอาหารและแร่ธาตุจากในดินทั้งยังช่วยในการยึดเกาะกับพื้นดินทำให้หญ้าทะเลมีความมั่นคง

2. เหง้า (rhizome) เป็นส่วนของลำต้นที่เจริญคืบคลานไปใต้พื้นผิวดิน

3. ใบ (leaf blade) เป็นส่วนที่ใช้ในการสังเคราะห์ด้วยแสงเพื่อสร้างอาหารมีรูปร่างแตกต่างกันตามแต่ชนิดของหญ้าทะเลมีทั้งชนิดที่ใบมีลักษณะเป็นแผ่นแบนและชนิดที่เป็นท่อกลมใบของหญ้าทะเลถูกนำมาใช้เป็นลักษณะสำคัญในการจำแนกชนิดของหญ้าทะเล

“หญ้าทะเล” ในประเทศไทยมีรายงานพบ 13 ชนิด แบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มใบยาวและกลุ่มใบรี (กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง, 2562)

สัตว์ที่พบในแหล่งหญ้าทะเล
สัตว์ที่อาศัยในระบบนิเวศหญ้าทะเลมีเป็นจำนวนมาก แบ่งเป็น 4 กลุ่ม ตามแหล่งอาศัย ประกอบด้วย
        1) สัตว์บนใบหญ้าทะเล (epiphytes) จะพบอาศัยอยู่บนผิวใบหญ้าทะเล เช่น โปรโตซัว ฟอรามินิเฟอแรน โปรโตซัว ไฮดรอยด์ หนอนตัวแบน ทากทะเล หอย เป็นต้น โดยใบหญ้าทะเลที่มีอายุมาก และมีผิวใบมากเช่น หญ้าชะเงา (Enhalus acoroides) อาจพบสัตว์ได้ถึงมากกว่าหนึ่งหมื่นตัวต่อต้น (สุวลักษณ์, 2546)
        2) สัตว์ที่อาศัยหลบซ่อนระหว่างต้นหญ้าทะเล ตัวอย่างเช่น ปลา กุ้ง หมึก เต่า พะยูน ซึ่งสัตว์เหล่านี้อาศัยพื้นดินระหว่างต้นหญ้าทะเลเป็นที่หลบซ่อน หากิน
        3) สัตว์ที่อาศัยอยู่บนพื้นดิน (benthos) ตัวอย่างเช่น หอย ดาวทะเล เม่นทะเล ปลิง เป็นต้น สัตว์เหล่านี้ส่วนใหญ่กินซากเน่าสลาย ทำให้ซากถูกย่อยมีขนาดเล็กลง ทำให้เกิดการย่อยสลายซากได้เร็วยิ่งขึ้น
        4) สัตว์ที่อาศัยอยู่ในพื้นดิน (infauna) หอย ไส้เดือนทะเล หนอนตัวกลม ปูทำให้เกิดการหมุนเวียนธาตุอาหารในระบบนิเวศหญ้าทะเล