ระบบนิเวศหาดหิน (Rocky shore)

หาดหินเป็นส่วนหนึ่งของชายฝั่งทะเลที่เชื่อมต่อระหว่างพื้นดินกับทะเล และอยู่ในเขตน้ำขึ้นน้ำลงเป็นบริเวณที่มีอิทธิพลของคลื่น ลม กระแสน้ำขึ้นน้ำลง” มีลักษณะชายหาดที่ประกอบไปด้วยหินต่างๆ ในบริเวณเขตน้ำขึ้นน้ำลง โดยมักจะพบหาดหินตามเกาะต่างๆ หรือตามชายฝั่งทะเลที่เชื่อมติดต่อกับภูเขา จากการผุพังหรือการกัดเซาะของน้ำทะเล ทำให้เกิดซอกเล็กซอกน้อยอยู่มากมาย ทำให้หาดหินค่อนข้างที่จะพบสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่มากมาย รวมทั้งยังเป็นแหล่งหลบภัยของสัตว์น้ำวัยอ่อนได้เป็นอย่างดี



เนื่องจากความหลากหลายของลักษณะแหล่งที่อยู่อาศัย ทำให้หาดหินเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยที่มีความหลากหลายทางชีวภาพและอุดมสมบูรณ์ของสัตว์ที่ไม่มีกระดูกสันหลังและสาหร่ายทะเล ในบริเวณหาดเปิดที่ได้รับอิทธิพลจากคลื่นลมแรง ประชาคมหาดหินจะถูกควบคุมโดยความแรงของคลื่น ส่วนบริเวณชายฝั่งกำบัง ปัจจัยอื่นจะมีอิทธิพลมากกว่า เช่น การล่าเหยือ (Predation) และการแข่งขันแย่งชิงพื้นที่ (Space competition) ทั้งภายในและระหว่างกลุ่ม ส่วนปัจจัยอื่นๆ ที่สำคัญที่ควบคุมการแพร่กระจายของสัตว์และพืชบริเวณหาดหิน ได้แก่ ความลาดเอียงของหาด ระดับน้ำขึ้นน้ำลง ความเค็ม ความขุ่นใสของน้ำ ผลจากปัจจัยเหล่านี้ที่เกิดรวมกันทำให้เกิดรูปลักษณะหนึ่งที่ชัดเจน คือการแบ่งขอบเขตการแพร่กระจาย (Zonation) ของพืชและสัตว์บนหาดหิน การแพร่กระจายของสิ่งมีชีวิตบริเวณหาดหินที่พบโดยทั่วไป สามารถแบ่งออกเป็นเขตหลักได้ 3 เขต ดังนี้


การแบ่งเขตตามการขึ้นลงของน้ำบริเวณหาดหิน

เขตเหนือแนวระดับน้ำขึ้นสูงสุด (Supratidal zone) เป็นเขตตอนบนสุดของหาดที่สังเกตได้จากรอยของแนวน้ำขึ้นสูงสุดและแถบดำบนก้อนหินของไลเคน สัตว์ที่พบเป็นสัตว์กลุ่มหอยฝาเดียว แมลงสาบทะเล เพรียงบางสกุลที่สามารถทนทานต่อการตากแห้งได้ดี
เขตน้ำขึ้น-น้ำลง (Intertidal zone) เป็นบริเวณส่วนที่กว้างที่สุดตอนกลางของหาดได้รับอิทธิพลจากน้ำขึ้นน้ำลงทำให้เกิดการผันแปรอย่างมาก สัตว์ที่แพร่กระจายบริเวณนี้ ได้แก่ เพรียงหิน หอยสองฝา เช่น หอยนางรม หอยแมลงภู่ นอกนั้นจะมีกลุ่มปู หอยหมวกเจ็ก หอยขี้กา เกาะอยู่ตามก้อนหิน
เขตต่ำกว่าแนวระดับน้ำลงต่ำสุด (Subtidal zone) เป็นบริเวณที่อยู่ตอนล่างของหาดซึ่งมีน้ำท่วมถึงตลอดเวลา เป็นบริเวณที่มีสาหร่ายชุกชุม ได้แก่ สาหร่ายสีน้ำตาล สาหร่ายเห็ดหูหนู สาหร่ายใบ

แอ่งน้ำขึ้นน้ำลงหรือแอ่งน้ำขัง (Tidepool)
มีลักษณะเป็นรูโพรง แอ่งหรือหลืบบนก้อนหิน โขดหิน อยู่ในบริเวณเขตน้ำขึ้น-น้ำลงที่ยังมีน้ำเหลือขังอยู่ในช่วงขณะน้ำลง  แอ่งน้ำขึ้นน้ำลงเป็นที่อาศัยของสัตว์ขนาดเล็กที่สำคัญอีกแหล่งหนึ่งเนื่องจากมีความหลากหลายของสัตว์และพืชทะเล อย่างไรก็ตามทั้งนี้ขึ้นอยู่กับขนาดของแอ่งน้ำขึ้นน้ำลงนั้นๆ ด้วย สิ่งมีชีวิตจะต้องปรับตัวอย่างมากจนสามารถดำรงชีวิตอยู่บริเวณนี้ได้ เพราะเป็นบริเวณที่มีการเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมมากโดยเฉพาะตอนกลางวันและเป็นวันที่น้ำลงตอนกลางวันน้ำในแอ่งจะมีความเค็มสูงเนื่องจากการระเหยของน้ำ และมีอุณหภูมิสูง ขณะที่ฤดูมรสุมแอ่งน้ำขึ้นน้ำลงจะมีความเค็มต่ำเนื่องจากฝนตกหนัก ปัจจัยสิ่งแวดล้อมอีกประการที่มีการเปลี่ยนแปลงมากกว่าบริเวณอื่นคือ ความเป็นกรดด่าง (pH)


แอ่งน้ำขัง (Tidepool)